زنان و رمان‌های عامه‌پسند

رمان‌های زرد و مخاطب زنانه

گاهی یک داستان عاشقانه آن‌قدر جذاب است که خواننده را تا ساعت‌ها از دنیای واقعی جدا می‌کند. شخصیت‌های رؤیایی، اتفاق‌های غیرمنتظره و فراز و فرودهای عاطفی، مخاطب را با خود می‌برند؛ تا جایی که شاید گذشت زمان را هم فراموش کند. این همان جذابیتی است که بخشی از رمان‌های عامه‌پسند، به‌ویژه داستان‌های عاشقانه، برای مخاطبان زن دارند. اما آیا این کتاب‌ها فقط قرار است چند ساعتی سرگرممان کنند یا ممکن است به‌تدریج نگاه ما به عشق، ازدواج و خوشبختی را هم شکل بدهند؟

۳ دقیقه مطالعه ۱۱ بازدید
۰

رمان‌های عامه‌پسند معمولاً راه سختی برای ارتباط با مخاطب ندارند؛ زبان ساده‌ای دارند، قصه‌شان زود پیش می‌رود و شخصیت‌هایشان به‌راحتی قابل‌درک‌اند. بااین‌حال، همه این آثار را نمی‌توان در یک دسته قرار داد.

بعضی از آن‌ها داستان‌هایی خواندنی و قابل‌تأمل‌اند، اما برخی دیگر با تکرار کلیشه‌های عاطفی، شخصیت‌پردازی سطحی و روایت‌های اغراق‌آمیز از روابط زن و مرد، به چیزی نزدیک می‌شوند که به آن رمان زرد می‌گوییم.

داستان‌هایی که گاهی به‌جای نشان دادن پیچیدگی‌های زندگی، تصویری رؤیایی و ساده‌شده از عشق و رابطه ارائه می‌کنند.

البته نمی‌شود صرفاً به دلیل خواندن این رمان‌ها درباره سلیقه یا سطح فکری زنان قضاوت کرد. گاهی آدم بعد از یک روز پرمشغله فقط دلش می‌خواهد داستانی بخواند که ذهنش را درگیر نکند؛ گاهی هم تنهایی، تجربه‌های عاطفی یا نیاز به فاصله گرفتن از روزمرگی، او را به سمت این کتاب‌ها می‌برد. 

داستان‌خوانی می‌تواند فرصتی برای خیال‌پردازی، هم‌ذات‌پنداری و حتی شناخت بهتر احساسات باشد. مسئله از جایی شروع می‌شود که یک نوع روایت، آن‌قدر تکرار شود که کم‌کم جای واقعیت را بگیرد.

پژوهش بهارک محمودی و همکاران درباره دلایل استقبال زنان ایرانی از رمان «ملت عشق»، با مصاحبه با ۲۰ زن، به نکات جالبی رسیده است. جذابیت داستان، تبلیغات و شبکه‌های اجتماعی و ارتباط محتوای کتاب با مسائل روز جامعه، از جمله عواملی بوده‌اند که در استقبال مخاطبان نقش داشته‌اند. 

به بیان ساده‌تر، فقط خود داستان نیست که یک کتاب را پرفروش می‌کند؛ فضای رسانه‌ای و تبلیغاتی هم می‌تواند سلیقه مطالعاتی ما را شکل بدهد.

اما یک مسئله دیگر را هم نباید نادیده گرفت: امروز کتاب برای بسیاری از خانواده‌ها به کالایی گران‌قیمت تبدیل شده است. وقتی قیمت یک کتاب بخش قابل‌توجهی از هزینه‌های روزمره را به خود اختصاص می‌دهد، خرید آن دیگر به سادگی گذشته نیست. 

به‌تعبیری، کتاب که باید در دسترس همگان باشد، کم‌کم به کالای لوکسی تبدیل می‌شود که خریدش برای همه آسان نیست. این وضعیت می‌تواند فرصت انتخاب و تجربه آثار متنوع را هم محدود کند. در چنین شرایطی، نمی‌توان از ذائقه مطالعاتی مخاطبان حرف زد، اما از هزینه‌ای که برای کتاب خواندن باید بپردازند غافل ماند.

با این‌همه، مسئله رمان‌های زرد فقط به قیمت کتاب یا سرگرم‌کننده بودن داستان محدود نمی‌شود. تکرار بعضی تصویرها می‌تواند انتظاراتی غیرواقع‌بینانه از عشق و زندگی مشترک بسازد. 

وقتی عشق همیشه با هیجان و اتفاق‌های عجیب تعریف می‌شود و خبری از گفت‌وگو، مسئولیت‌پذیری، گذشت و شناخت متقابل نیست، طبیعی است که تصویر ناقصی از رابطه واقعی شکل بگیرد.

از سوی دیگر، باید دید زن در این داستان‌ها چگونه به تصویر کشیده می‌شود. آیا با زنی روبه‌رو هستیم که فکر می‌کند، تصمیم می‌گیرد، برای زندگی‌اش هدف دارد و در کنار نقش‌های خانوادگی و اجتماعی، مسیر رشد خودش را دنبال می‌کند؟ یا زنی که تمام هویتش در پیدا کردن یک عشق، حفظ رابطه یا تحمل رنج‌های عاطفی خلاصه می‌شود؟ 

تفاوت این دو تصویر کم نیست؛ به‌ویژه وقتی بدانیم ادبیات پرمخاطب می‌تواند در شکل دادن به تصور عمومی از زن و زندگی او سهم داشته باشد.

بنابراین مواجهه فرهنگی با رمان‌های زرد نباید به سرزنش مخاطبان زن یا توصیه‌های کلی برای کتاب‌خوانی محدود شود. مسئله مهم‌تر، تقویت سواد ادبی و رسانه‌ای، معرفی آثار باکیفیت و تولید داستان‌هایی جذاب و در عین حال برخوردار از شخصیت‌پردازی عمیق و نگاه واقع‌بینانه به زن، عشق و خانواده است.


این مطلب برایت مفید بود؟

دیدگاه‌های شما

۰ دیدگاه

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است. شما آغازگر گفت‌وگو باشید.

مطالب مرتبط

همهٔ مطالب این دسته