سلامت روان مردان و اهمیت حمایت عاطفی در خانواده
اختصاصی جهان‌بانوترجمه تحلیلی

مردی که همیشه می‌گوید «خوبم»، واقعاً چه حالی دارد؟

از مردان انتظار می‌رود محکم باشند، مشکلات را حل کنند و تکیه‌گاه خانواده بمانند؛ اما وقتی خودشان زیر بار فشارهای زندگی فرسوده می‌شوند، چه کسی حالشان را می‌پرسد؟

۶ دقیقه مطالعه ۴۳ بازدید
۰

«خوبم!»؛ گاهی همین یک کلمه کافی است تا گفت‌وگویی درباره حال واقعی یک مرد ناتمام بماند. مردی که هر روز سر کار می‌رود، مسئولیت‌های خانوادگی‌اش را انجام می‌دهد و در نگاه اطرافیان فردی موفق و قابل اتکاست، اما شاید در خلوت خود با اضطراب، فرسودگی یا احساس تنهایی دست‌وپنجه نرم کند. 

شاید پاسخ را باید در تصویری جست‌وجو کرد که جامعه طی سال‌ها از مرد قوی ساخته است؛ تصویری که در آن مرد کسی است که مشکلات را حل می‌کند، از دیگران مراقبت می‌کند و در سخت‌ترین شرایط هم نباید از پا بیفتد. 

این همان مسئله‌ای است که گزارش اخیر شبکه خبری الجزیره با عنوان «من خوبم؛ دروغی که مردان پشت آن نبردهای روانی خود را پنهان می‌کنند» به آن پرداخته است؛ موضوعی که به مناسبت روز جهانی مرد، فرصتی برای بازاندیشی درباره سلامت روان مردان و انتظاراتی فراهم می‌کند که جامعه از آنان دارد.

اما چرا برخی مردان تا این اندازه در بیان رنج‌های خود محتاط‌اند؟

در روایت الجزیره، داستان هشام، مردی تحصیل‌کرده و موفق در کار، نقطه آغاز بحث است. او در ظاهر زندگی باثباتی داشت، اما در درون با بی‌خوابی، خشم، اضطراب و خستگی مداوم دست‌وپنجه نرم می‌کرد. این وضعیت به‌تدریج روابط خانوادگی‌اش را نیز تحت تأثیر قرار داد. مراجعه به متخصص روان‌شناسی، بخشی از ریشه‌های مشکلات او را در تجربه‌های دوران کودکی و سال‌ها نادیده گرفتن تعارض‌های درونی آشکار کرد.

داستان هشام را نمی‌توان صرفاً به تجربه شخصی یک مرد تقلیل داد. در پس آن، الگویی تربیتی و فرهنگی قرار دارد که بسیاری از پسران از همان سال‌های نخست زندگی با آن آشنا می‌شوند: «مرد که گریه نمی‌کند»، «باید قوی باشی» و «مرد نباید کم بیاورد». این جملات در ظاهر توصیه‌هایی برای مقاوم بودن‌اند، اما وقتی به قواعدی تغییرناپذیر تبدیل شوند، ممکن است راه بیان بخش مهمی از تجربه انسانی را ببندند. 

در واقع در چنین فضایی، مرد ممکن است به‌جای بیان مشکل، آن را پنهان کند؛ به‌جای گفت‌وگو، سکوت را انتخاب کند و به‌جای مراجعه به متخصص، خود را با کار بیشتر مشغول نگه دارد. این تصورات تنها به دوران کودکی محدود نمی‌مانند و در مراحل مختلف زندگی نیز بازتولید می‌شوند. در محیط کار، گاهی از مرد انتظار می‌رود همواره توانمند، رقابت‌جو و آماده پذیرش مسئولیت‌های بیشتر باشد.

موفقیت بیرونی، رنج درونی

یکی از نکات قابل تأمل گزارش، فاصله میان موفقیت بیرونی و سلامت روان درونی است. مشکلات روانی لزوماً با شکست شغلی یا ناتوانی در اداره زندگی همراه نیستند. ممکن است مردی مدیری موفق، پدری مسئولیت‌پذیر و فردی محترم در اجتماع باشد، اما در درون احساس اضطراب، بی‌ارزشی یا تنهایی کند.

گاهی حتی همین تصویر موفق، بیان مشکلات را دشوارتر می‌کند. کسی که همیشه نقش حل‌کننده مشکلات دیگران را داشته، ممکن است پذیرفتن اینکه خودش به کمک نیاز دارد برایش سخت باشد.نگرانی درباره تأمین هزینه‌های زندگی، ترس از دست دادن شغل، فشارهای اقتصادی و احساس ناکامی در ایفای مسئولیت‌های خانوادگی، از جمله مسائلی هستند که برخی مردان از بیان آن‌ها خودداری می‌کنند. 

البته بخشی از این فشارها به شرایط واقعی زندگی بازمی‌گردد. نگرانی درباره تأمین هزینه‌های خانواده، بی‌ثباتی شغلی، افزایش مخارج، دشواری مسکن و احساس ناکامی در ایفای مسئولیت‌های اقتصادی می‌توانند ذهن مردان را به‌طور مداوم درگیر کنند. برای کسی که تأمین معیشت خانواده را یکی از مهم‌ترین وظایف خود می‌داند، ناتوانی در برآورده کردن برخی نیازها ممکن است فقط یک مشکل مالی نباشد؛ بلکه به احساس ناکافی بودن نیز تبدیل شود. در چنین شرایطی، فشار روانی همیشه با نشانه‌ای آشکار همراه نیست. 

گاهی خود را در کم‌حوصلگی، کاهش گفت‌وگو، تحریک‌پذیری یا حتی غرق شدن در کار نشان می‌دهد. مرد ممکن است از نظر جسمی در خانه حضور داشته باشد، اما ذهنش همچنان درگیر حساب‌وکتاب هزینه‌ها و نگرانی از فرداست.

این وضعیت تنها به زندگی فردی او محدود نمی‌ماند. فشارهای انباشته‌شده می‌توانند بر کیفیت رابطه همسران، ارتباط پدر و فرزندان و فضای عاطفی خانه اثر بگذارند. گاهی آنچه اعضای خانواده به‌عنوان بی‌توجهی یا فاصله عاطفی تجربه می‌کنند، بخشی از مسئله‌ای بزرگ‌تر است که هنوز فرصت بیان پیدا نکرده است.

خانواده؛ جایی برای شنیده شدن

خانواده معمولاً نخستین جایی است که آثار فشارهای روانی در آن دیده می‌شود؛ همان‌جایی که مرد باید پس از یک روز دشوار کاری، بار دیگر در نقش همسر و پدر ظاهر شود. اما آیا خانه همیشه فضایی برای بازگشت و بازیابی آرامش است؟ آیا مردی که در بیرون از خانه باید پاسخ‌گوی انتظارات متعدد باشد، در محیط خانواده فرصتی برای بیان نگرانی‌هایش دارد؟

گزارش الجزیره بر اهمیت توجه به تغییرات رفتاری مردان تأکید می‌کند؛ از انزوای ناگهانی و کاهش ارتباط با اطرافیان گرفته تا اختلال خواب، تحریک‌پذیری و خستگی مداوم. این نشانه‌ها به‌تنهایی به معنای ابتلا به اختلال روانی نیستند، اما تداوم آن‌ها می‌تواند ضرورت گفت‌وگو و مراجعه به متخصص را نشان دهد. در این میان، خانواده نقشی تعیین‌کننده دارد. 

گاهی یک پرسش ساده مانند «مدتی است خسته به نظر می‌رسی، دوست داری درباره‌اش حرف بزنی؟» می‌تواند آغاز یک گفت‌وگوی مهم باشد. در مقابل، سرزنش یا جملاتی مانند «مرد که نباید کم بیاورد» ممکن است فرد را بیشتر به سکوت وادار کند. بنابراین در این میان، کیفیت گفت‌وگو در خانواده اهمیت ویژه‌ای دارد. گاهی پرسیدن مداوم درباره مشکلات، ارائه راه‌حل‌های فوری یا مقایسه فرد با دیگران نتیجه معکوس دارد. 

شنیدن بدون قضاوت، فرصت دادن برای بیان احساسات و پرهیز از کوچک شمردن نگرانی‌ها می‌تواند فضای امن‌تری ایجاد کند. همه افراد همیشه به دنبال راه‌حل فوری نیستند؛ گاهی پیش از هر اقدامی نیاز دارند مطمئن شوند کسی واقعاً حرفشان را می‌شنود و دشواری‌هایشان را جدی می‌گیرد.

از طرف دیگر، فرزندان نیز از شیوه مواجهه والدین با احساسات و مشکلات تأثیر می‌پذیرند. پدری که می‌تواند درباره خستگی خود صحبت کند، برای حل مشکلات کمک بگیرد و در عین حال مسئولیت‌هایش را بپذیرد، الگوی متفاوتی از قدرت و مسئولیت‌پذیری به فرزندان ارائه می‌دهد. 

چنین الگویی به پسران می‌آموزد که بیان احساسات با مردانگی منافاتی ندارد و به دختران نیز نشان می‌دهد که در روابط خانوادگی، شنیدن و حمایت کردن باید متقابل باشد.

این نگاه باید در محیط‌های اجتماعی و کاری نیز تقویت شود. جامعه‌ای که از مردان مسئولیت‌پذیری، حمایت از خانواده و ایستادگی می‌خواهد، باید امکان مراقبت از خود و دریافت حمایت را نیز برای آنان فراهم کند.

سازمان‌ها و کارفرمایان می‌توانند با توجه به تعادل میان کار و زندگی، ایجاد فرصت‌های گفت‌وگو، کاهش فشارهای غیرضروری و فراهم کردن دسترسی به خدمات مشاوره‌ای، در پیشگیری از فرسودگی روانی کارکنان نقش داشته باشند. 

همچنین رسانه‌ها می‌توانند با بازنمایی متنوع‌تری از نقش مردان، از تکرار این تصویر کلیشه‌ای فاصله بگیرند که مرد موفق کسی است که همیشه خسته نمی‌شود، شکست نمی‌خورد و هیچ‌گاه به کمک نیاز ندارد.

روز جهانی مرد فرصتی است برای فراتر رفتن از تبریک‌های مناسبتی و طرح یک پرسش اساسی: آیا مردان برای قوی بودن، ناچارند آسیب‌پذیری‌های خود را پنهان کنند؟

مسئولیت‌پذیری به معنای انکار خستگی نیست و تکیه‌گاه بودن به این معنا نیست که فرد هرگز به تکیه‌گاه نیاز نداشته باشد. شاید لازم باشد از همان دوران کودکی به پسران بیاموزیم که شجاعت فقط در تحمل سختی‌ها خلاصه نمی‌شود؛ گاهی شجاعت در بیان نگرانی، پذیرفتن محدودیت‌ها و کمک خواستن معنا پیدا می‌کند.

خانواده زمانی محیطی امن و پایدار خواهد بود که مراقبت عاطفی در آن یک‌طرفه نباشد. همان‌طور که زنان به حمایت و شنیده شدن نیاز دارند، مردان نیز باید بتوانند بدون ترس از قضاوت درباره دشواری‌های زندگی حرف بزنند. 

از همین رو، سلامت روان مردان را نباید موضوعی جدا از سلامت خانواده دانست. خانواده زمانی می‌تواند محیطی امن و پایدار باشد که مراقبت عاطفی در آن به یک نفر یا یک نقش محدود نشود.


این مطلب برایت مفید بود؟

دیدگاه‌های شما

۰ دیدگاه

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است. شما آغازگر گفت‌وگو باشید.

مطالب مرتبط

همهٔ مطالب این دسته