وقتی شعر، زبان مشترک زنان مقاومت می‌شود

به گزارش پایگاه خبری جهان‌بانو، پنجشنبه ۱۱ دی‌ماه، قم میزبان یکی از نشست‌های استانی کنگره بین‌المللی شعر زنان مقاومت «سوده» بود. محفلی که در آن شعر، بهانه‌ای شد برای گفت‌وگو درباره نقش زنان در شکل‌دهی به گفتمان مقاومت. شاعران و فعالان فرهنگی از کشورهای مختلف گرد هم آمدند تا از تجربه، دغدغه و افق پیش‌روی ادبیات مقاومت بگویند.

در این نشست، شاعران بین‌المللی از جمله علیا العطار از عراق، ریم البیاتی از سوریه، ایمان شرف‌الدین از لبنان، عینی رضوی از هند، سیده صباحة از پاکستان و محدثه نبی حسینی از افغانستان، در کنار شاعران ایرانی چون سید محمدجواد شرافت، سید سلمان علوی، جواد محمدزمانی، امیرحسین هدایتی، محمدحسین مهدویان، مهتا صانعی، سمانه خلف‌زاده، فائزه امجدیان، عاطفه خرمی، راضیه مظفری و عاطفه جوشقانیان حضور داشتند.

دیپلماسی فرهنگی و زنانی که به مقاومت رسیده‌اند

حجت‌الاسلام اسلامی، مدیر مرکز فرهنگ و ارتباطات اسلامی، در حاشیه این محفل با اشاره به مأموریت این سازمان گفت: سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی متولی دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران است و با حدود ۶۵ رایزنی فرهنگی در کشورهای مختلف، تلاش می‌کند فرهنگ ایران اسلامی را معرفی کند.

وی با تأکید بر تحولات جهانی در حوزه زنان افزود: امروز شاهد گرایش روزافزون زنان جهان به گفتمان مقاومت هستیم؛ زنانی که گاه هیچ آشنایی قبلی با اسلام ندارند، اما با مفاهیمی چون عدالت‌خواهی، مبارزه با ظلم و نقد صهیونیسم همراه شده‌اند. این بیداری، حاصل آگاهی از این واقعیت است که ایدئولوژی غرب، زن را به‌نام آزادی، به نوعی بردگی مدرن کشانده است.

اسلامی تأکید کرد که این گرایش، هم در میدان واقعی و هم در فضای مجازی به‌وضوح دیده می‌شود؛ زنانی که شعر می‌گویند، محتوا تولید می‌کنند و صدای مقاومت را به زبان خودشان فریاد می‌زنند.

چرا «سوده»؟

عاطفه جوشقانیان، دبیر علمی کنگره شعر «سوده»، درباره فلسفه شکل‌گیری این رویداد توضیح داد: محور کنگره مقاومت است، اما تمرکز اصلی بر زنان مقاومت قرار دارد؛ زنانی که جریان‌ساز بوده‌اند.

او انتخاب نام «سوده» را بازگشت به یک الگوی تاریخی دانست و گفت: سوده از بانوان صدر اسلام و یاران امیرالمؤمنین(ع) بود که در جنگ صفین حضور داشت و از ولایت دفاع کرد. او شاعری بود که شعرش در خدمت مقاومت و حق قرار داشت؛ و ما امروز می‌خواهیم این سنت را زنده نگه داریم.

به گفته دبیر علمی کنگره، این رویداد به پنج زبان فارسی، عربی، اردو، کره‌ای و انگلیسی برگزار می‌شود و اشعار منتخب برای انتشار جهانی ترجمه خواهند شد.

زنان؛ جریان‌سازان گفتمان

حجت‌الاسلام عبدالله‌زاده، مدیرکل شبکه‌سازی و راهبری حوزه‌های علمیه خواهران کشور، در این نشست با تأکید بر نقش تاریخی زنان گفت:
در همه انقلاب‌ها، زنان نقشی کلیدی داشته‌اند؛ چه در انقلاب اسلامی ایران و چه در دفاع مقدس. زنان توانایی جریان‌سازی و گفتمان‌سازی دارند و امروز، شعر یکی از مؤثرترین ابزارهای آن‌هاست.

او با اشاره به شرایط امروز جبهه مقاومت افزود: پس از تحولات اخیر، به‌ویژه مسئله غزه، ضرورت پرداختن جدی به ادبیات مقاومت بیش از پیش احساس می‌شود. طلاب و بانوانی که با متون دینی آشنا هستند، می‌توانند از شعر به‌عنوان زبانی گویا برای تبدیل حادثه به واقعه و جاری‌کردن آن در رگ‌های جامعه استفاده کنند.

شعر؛ عاطفه‌ای که باید به اندیشه برسد

سید محمدجواد شرافت، شاعر، در تحلیل نسبت زنان و شعر مقاومت، بر عنصر عاطفه تأکید کرد و گفت: عنصر اصلی شعر، عاطفه است و زنان به‌طور طبیعی به این ساحت نزدیک‌ترند. همین باعث می‌شود در بزنگاه‌ها، سریع‌تر و مؤثرتر واکنش نشان دهند.

او البته هشدار داد که تکیه صرف بر عاطفه می‌تواند محدودکننده باشد و افزود: اگر عاطفه با زبان، خیال، موسیقی و اندیشه همراه نشود، شعر در همان دایره احساسی باقی می‌ماند. انتظار این است که بانوان شاعر، با نگاه جزئی‌نگر و مصداق‌محور، به سراغ سوژه‌های مقاومت بروند.

شرافت با اشاره به تجربه‌های موفق تاریخ شفاهی و ادبیات زنانه گفت: هم راوی و هم نویسنده بسیاری از آثار ماندگار حوزه زنان، خودِ بانوان بوده‌اند؛ چون فقط یک زن می‌تواند زیست زنانه را درست روایت کند. کنگره «سوده» هم اگر به این ظرافت توجه کند، می‌تواند به تولید آثار ماندگار منجر شود.

چالش «بین‌المللی‌بودن»

یکی از محورهای جدی مطرح‌شده در این محفل، مفهوم «بین‌المللی» بود؛ مفهومی که به‌گفته شرافت، نباید فقط در عنوان باقی بماند.
وی تأکید کرد که شعر برای جهانی‌شدن، نیازمند اجرا، موسیقی و ارائه هنری است و پرسش اصلی این است که «بعد از تولید اثر چه می‌شود؟».

این دغدغه، نقطه مشترک بسیاری از سخنرانان بود؛ اینکه کنگره «سوده» اگر از همان ابتدا به مسیر انتشار، اجرا و اثرگذاری جهانی فکر کند، می‌تواند فراتر از یک رویداد مناسبتی، به یک جریان فرهنگی ماندگار تبدیل شود.

محفل بین‌المللی شعر «سوده» نشان داد که ادبیات مقاومت، به‌ویژه از زبان زنان، ظرفیتی زنده و رو به گسترش است، ظرفیتی که اگر با برنامه‌ریزی، نگاه جهانی و توجه به روایت زنانه همراه شود، می‌تواند شعر را از یک متن، به یک صدا و از یک صدا، به یک جریان تبدیل کند.

گفتنی است، کنگره‌ی شعر بین‌المللی سوده در نشست‌های متعدد استانی در دی‌ماه برگزار و اختتامیه آن در دهه فجر انقلاب اسلامی خواهد بود.

گزارشگر: مهتا صانعی