یک‌سوم پژوهشگران، یک‌دهم تصمیم‌گیرندگان: معمای زن غایب در رأس علم

به گزارش پایگاه خبری phys، زنان اکنون نزدیک به یک‌سوم پژوهشگران جهان را تشکیل می‌دهند؛ رقمی که نسبت به سال‌های گذشته رشد قابل توجهی داشته است. با این حال، وقتی به سطوح بالای نهادهای علمی نگاه می‌کنیم، تصویر متفاوتی دیده می‌شود. برای مثال در آکادمی‌های ملی علوم که از تأثیرگذارترین نهادهای علمی هستند، میانگین عضویت زنان حدود ۱۹ درصد است. این عدد نسبت به ۱۲ درصد در سال ۲۰۱۵ پیشرفت محسوب می‌شود، اما همچنان فاصله زیادی با سهم واقعی زنان در جامعه علمی دارد.

در اتحادیه‌های بین‌المللی علمی وضعیت کمی بهتر است و زنان حدود ۴۰ درصد از سمت‌های مدیریتی را در اختیار دارند. با این حال، در برخی حوزه‌ها مانند مهندسی و همچنین در مهم‌ترین جوایز علمی، همچنان نوعی تبعیض پنهان دیده می‌شود.

نکته مهم این تحقیق آن است که مسئله اصلی کمبود زنان نیست، بلکه ساختارهای قدیمی سازمانی است. در حدود ۹۰ درصد آکادمی‌ها فقط اعضای فعلی می‌توانند افراد جدید را برای عضویت معرفی کنند و از آنجا که بیشتر این اعضا مرد هستند، همین روند به تداوم وضعیت فعلی منجر می‌شود.

نتایج مصاحبه‌ها نیز نشان می‌دهد زنان سه برابر بیشتر از مردان با موانع پیشرفت روبه‌رو می‌شوند. آن‌ها ۴.۵ برابر بیشتر به دلیل مسئولیت‌های خانوادگی جلسات مهم را از دست می‌دهند و شش برابر بیشتر احساس می‌کنند نمی‌توانند مانند مردان در جلسات مشارکت داشته باشند. علاوه بر این، زنان ۲.۵ برابر بیشتر از مردان رفتارهای آزاردهنده یا تحقیرآمیز را تجربه می‌کنند.

در نهایت، این گزارش تأکید می‌کند که صرف تشویق و آگاهی‌بخشی کافی نیست و نهادهای علمی باید تغییرات ساختاری ایجاد کنند؛ از جمله بازنگری در قوانین نامزدی و شفاف‌تر کردن روندهای انتخاب و تصمیم‌گیری.

جمع‌بندی این پژوهش روشن است: کمبود زنان در جایگاه‌های رهبری علمی به دلیل نبود استعداد نیست، بلکه نتیجه فرهنگ‌ها و ساختارهایی است که از دوران سلطه مردان به جا مانده‌اند. اگر علم قرار است به همه جامعه خدمت کند، نهادهای علمی نیز باید خود را با این واقعیت سازگار و اصلاح کنند.