پنجرهٔ جمعیتی در حال بسته‌شدن

هفته گذشته بود که مهدی شیرزاد_ مشاور معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری در رونمایی از سالنامه آماری زنان ۱۴۰۳ در خصوص ولادت‌های ثبت شده اعلام کرد که در سال ۱۴۰۳ کمترین نرخ خام ولادت در استان گیلان بوده است.

در این استان، به ازای هر ۱۰۰۰ نفر جمعیت ۶.۷ نوزاد به دنیا آمده است. بیشترین هم مربوط به استان سیستان و بلوچستان بوده است که به ازای هر ۱۰۰۰ نفر ۲۵.۴ نوزاد متولد شده است. میانگین کشور نیز ۱۱.۶ نوزاد است.

وی همچنین اعلام کرد که میانگین سن مادران در زمان تولد فرزند اول در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۷.۵ و میانگین سن پدران حدود ۳۲ سال بوده است. در این شاخص استان سیستان و بلوچستان، با فاصله از دیگر استانهای کشور اعداد پایین‌تری دارد.

همچنین بالاترین میانگین مربوط به استان‌های تهران، فارس و البرز بوده است. به طوریکه در استان تهران میانگین سن مادران ۳۰.۶ سال و برای پدران ۳۴.۷ سال بوده است.

اگر سن جوانی را بنا بر تعریف ۱۵ تا ۲۹ سال در نظر بگیریم در دهه اخیر در کشور ما، غیر از سیستان و بلوچستان، در دیگر استان‌ها تجربه پدری خارج از سن جوانی است و در استان تهران تجربه مادری نیز خارج از سن جوانی است.

این درحالی‌ست که شهلا کاظمی‌پور_ جمعیت‌شناس و جامعه‌شناس در واکنش به این آمارها به ایسنا می‌گوید: باید توجه داشت آماری که منتشر شده، «میانگین سن فرزندآوری» است و نباید از آن چنین برداشت کرد که همه یا اغلب زنان پس از پایان دوره جوانی صاحب فرزند می‌شوند.

اینکه گفته می‌شود در استان تهران میانگین سن مادران ۳۰.۶ سال و برای پدران ۳۴.۷ سال بوده، به معنای آن نیست که زنان یا مردان پس از عبور از سن جوانی برای نخستین بار صاحب فرزند می‌شوند؛ این برداشت از نظر آماری صحیح نیست. چراکه وقتی از میانگین صحبت می‌کنیم، به این معناست که حدود نیمی از مادران پیش از ۳۰ سالگی و نیمی دیگر پس از ۳۰ سالگی فرزنددار می‌شوند.

بنابراین نمی‌توان نتیجه گرفت که زنانِ تهرانی به طور کلی تجربه مادری را پس از سن جوانی پشت سر می‌گذارند.

کاظمی‌پور با بیان اینکه میانگین سن فرزندآوری تحت تأثیر ساختار سنی جمعیت قرار دارد، می‌افزاید: هرچه نسل متولد دهه ۶۰ سن بالاتری پیدا می‌کند و نسل‌های دهه ۷۰ و ۸۰ که جمعیت کمتری دارند وارد سن باروری می‌شوند، میانگین سن فرزندآوری نیز به سمت سنین بالاتر متمایل می‌شود. بنابراین بخشی از این تغییر، حاصل ساختار جمعیتی کشور است و الزاماً به معنای تغییر رفتار همه خانواده‌ها نیست.

وی با اشاره به تفاوت‌های استانی در سن فرزندآوری اظهار می‌کند: استان‌های توسعه‌یافته‌تر مانند تهران، گیلان، مازندران و مرکزی به دلیل سالخورده‌تر بودن ساختار جمعیت، میانگین سن ازدواج و فرزندآوری بالاتری دارند. در مقابل، استان‌هایی مانند سیستان و بلوچستان، هرمزگان و خوزستان که جمعیت جوان‌تر و باروری بالاتری دارند، به طور طبیعی میانگین سن ازدواج و فرزندآوری در آنها پایین‌تر است.

این جامعه‌شناس درباره میانگین سن پدری نیز یادآور می‌شود: همین الگو در مورد پدران نیز صدق می‌کند. در استان‌هایی که جمعیت جوان‌تر است، میانگین سن ازدواج و فرزندآوری پایین‌تر بوده و در استان‌های سالخورده‌تر این میانگین افزایش پیدا می‌کند.

کاظمی‌پور در ادامه با اشاره به وضعیت جمعیتی استان تهران می‌گوید: استان تهران به دلیل سالخورده‌تر بودن ساختار سنی، زودتر از سایر استان‌ها وارد مراحل سالمندی جمعیت می‌شود و پنجره جمعیتی آن نیز زودتر بسته خواهد شد.

برآوردها نشان می‌دهد اگر پنجره جمعیتی کشور حدود سال ۱۴۲۵ بسته شود، این اتفاق در استان تهران تقریباً پنج سال زودتر رخ خواهد داد؛ موضوعی که بیش از هر چیز به ساختار سنی و روند تحولات جمعیتی این استان بازمی‌گردد، نه صرفاً افزایش سن فرزندآوری افراد.

خبرگزاری ایسنا