فاطمه الفهری و بنیانگذاری دانشگاه القرویین، قدیمی‌ترین دانشگاه جهان

در قرن نهم میلادی و در دوره‌ای که بخش بزرگی از اروپا با رکود فکری و محدودیت‌های آموزشی روبه‌رو بود، زنی مسلمان در شمال آفریقا اقدامی ماندگار در تاریخ آموزش جهان رقم زد. فاطمه الفهری، بانویی مهاجر از خانواده‌ای متمول و اهل قیروانِ تونس امروزی، در سال ۸۵۹ میلادی برابر با ۲۴۵ هجری قمری، با بهره‌گیری از ارث شخصی خود، مجموعه علمی ـ عبادی القرویین را در شهر فاس بنیان نهاد.

این مجموعه که در آغاز به‌عنوان مسجد ساخته شد، در مدت‌زمانی کوتاه به یکی از مهم‌ترین مراکز علمی جهان اسلام تبدیل شد و آموزش رشته‌هایی همچون ریاضیات، نجوم، فلسفه، پزشکی و علوم دینی را در دستور کار قرار داد. گسترش فعالیت‌های علمی القرویین، آن را به نهادی تأثیرگذار در تولید و انتقال دانش در جهان اسلام بدل کرد.

دانشگاه القرویین امروزه به‌عنوان قدیمی‌ترین نهاد آموزشی پیوسته فعال در جهان شناخته می‌شود؛ عنوانی که به‌طور رسمی از سوی سازمان یونسکو و رکوردهای جهانی گینس به این مرکز علمی اعطا شده است. این دانشگاه پس از گذشت بیش از ۱۱۶۰ سال، همچنان فعال است و هزاران دانشجو در فضای تاریخی شهر فاس به تحصیل در آن مشغول‌اند.

نقش فاطمه الفهری در بنیان‌گذاری این نهاد علمی، در کنار همراهی خواهرش مریم در ساخت بناهای آموزشی، بازتابی روشن از جایگاه و تأثیر زنان مسلمان در شکوفایی علم و فرهنگ در دوران طلایی اسلام به شمار می‌رود. این واقعیت تاریخی نشان می‌دهد که در زمانی که دسترسی زنان به آموزش در بسیاری از نقاط جهان محدود بود، یک زن مسلمان توانست پایه‌گذار یکی از ماندگارترین مراکز علمی تاریخ شود.

میراث فاطمه الفهری امروز در بافت تاریخی شهر فاس، که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، همچنان زنده است و یادآور نقشی است که ابتکار فردی می‌تواند در تغییر مسیر تاریخ ایفا کند.

خبرگزاری خبرآنلاین