«زن ایرانی و مدیریت خانه به وقت جنگ»؛ تأکید بر نقش زنان در حفظ تاب‌آوری روانی خانواده در شرایط بحران

به گزارش پایگاه خبری جهان‌بانو، نشست علمی «زن ایرانی و مدیریت خانه به وقت جنگ» با حضور جمعی از پژوهشگران و فعالان حوزه زنان و خانواده به همت دانشگاه باقرالعلوم قم برگزار شد.

در این برنامه، علاوه بر ارائه نجمه صالحی با موضوع «نقش تربیتی و روانی زنان در مدیریت خانه در نبرد رمضان»، خانم دکتر زهرا روح‌اللهی امیری، خانم دکتر نرگس رودگر، دکتر فضه خاتمی‌نیا، خانم دکتر ریحانه کارپرور، خانم دکتر مریم منصوری، خانم دکتر عطیه کشتکاران، سرکار خانم سعیده رحیمی و سرکار خانم مریم قربان‌زاده و در پایان آقای دکتر علوی مدیریت دانشگاه باقرالعلوم نیز به ارائه مباحث و دیدگاه‌های تخصصی در موضوعات مرتبط پرداختند که مشروح سخنان آنان در بخش‌های بعدی این گزارش منتشر خواهد شد.

نجمه صالحی در ابتدای سخنان خود با تبیین تفاوت میان «آموزش» و «تربیت» اظهار کرد: آموزش به انتقال دانش و مهارت‌ها مربوط است، اما تربیت فرایندی عمیق‌تر است که به شکل‌گیری شخصیت، نگرش‌ها و شیوه مواجهه انسان با مسائل زندگی منجر می‌شود. وی افزود: روان‌شناسان از مفهوم «تربیت روانی» برای توصیف فرایند پرورش ظرفیت‌هایی همچون خودکنترلی، تاب‌آوری، امید، سازگاری با بحران و مدیریت اضطراب استفاده می‌کنند.

وی خانواده را مهم‌ترین بستر شکل‌گیری تربیت روانی دانست و با اشاره به یافته‌های روان‌شناسی رشد و نظریه دلبستگی گفت: کودکان پیش از ورود به مدرسه، شیوه مواجهه با ترس، خشم، اندوه و شکست را در محیط خانواده می‌آموزند و بیش از آنکه از گفتار والدین تأثیر بپذیرند، از رفتار آنان الگو می‌گیرند. به همین دلیل خانواده را می‌توان نخستین مدرسه تربیت روانی دانست.

این پژوهشگر با اشاره به جایگاه خانواده در اندیشه اسلامی تصریح کرد: در نگاه اسلام، خانواده نخستین نهاد تربیتی و محل تأمین آرامش، رشد معنوی و تربیت انسان متعادل است. از همین رو، زنان به دلیل نقش محوری در مدیریت عاطفی و روانی خانواده، در شرایط بحرانی مسئولیتی فراتر از اداره امور روزمره بر عهده دارند.

صالحی با بیان اینکه ماهیت جنگ‌ها در عصر حاضر تغییر کرده است، اظهار داشت: جنگ‌های ترکیبی امروز تنها به میدان‌های نظامی محدود نمی‌شوند، بلکه رسانه، عملیات روانی، جنگ اطلاعاتی، فشار اقتصادی و شایعه‌سازی نیز به ابزارهای اصلی جنگ تبدیل شده‌اند. در چنین شرایطی، خانه به یکی از مهم‌ترین سنگرهای مقاومت روانی بدل می‌شود و خانواده می‌تواند یا محل بازتولید اضطراب و ناامیدی باشد یا محیطی برای تولید امید، آرامش و تاب‌آوری.

وی در ادامه با اشاره به برخی الگوهای تاریخی در فرهنگ اسلامی، از زنانی چون سعیده و منه، از کنیزان امام صادق(ع)، فضه خادمه حضرت زهرا(س) و حکیمه خاتون دختر امام جواد(ع) نام برد و گفت: این زنان در سایه تربیت صحیح و محیطی سرشار از معنویت و دانش، به شخصیت‌هایی اثرگذار در حفظ و انتقال معارف دینی و سرمایه انسانی جامعه تبدیل شدند.

این مدرس حوزه و دانشگاه همچنین تأکید کرد که نباید زنان را در شرایط بحران به عنوان «ابرمادر» یا افرادی عاری از ترس و اضطراب معرفی کرد. وی افزود: اضطراب در شرایط تهدید واکنشی طبیعی و حتی ضروری برای بقاست؛ آنچه اهمیت دارد توانایی مدیریت اضطراب و جلوگیری از تأثیر آن بر تصمیم‌ها و رفتارهای خانواده است.

صالحی با اشاره به مفهوم «هم‌تنظیمی هیجانی» در روان‌شناسی رشد اظهار داشت: کودکان در سال‌های نخست زندگی توانایی کامل برای تنظیم هیجان‌های خود را ندارند و از طریق ارتباط با والدین، به‌ویژه مادر، آرامش را تجربه می‌کنند. این فرایند در شرایط بحرانی نیز ادامه دارد و نحوه واکنش مادر به رویدادها می‌تواند به صورت ناخودآگاه بر سایر اعضای خانواده اثر بگذارد.

وی مدیریت اضطراب، حفظ امید به آینده، مقابله با شایعات و عملیات روانی و همچنین حفظ انسجام عاطفی خانواده را از مهم‌ترین کارکردهای زنان در شرایط بحران برشمرد و افزود: مادری که فرزندان خود را به ادامه تحصیل، تلاش و برنامه‌ریزی برای آینده تشویق می‌کند، در واقع در حال بازتولید امید به عنوان یک سرمایه روان‌شناختی است.

صالحی در بخش پایانی سخنان خود بر ضرورت حمایت از سلامت روان زنان تأکید کرد و گفت: انتظار مدیریت مستمر بحران و آرامش‌بخشی به خانواده، بدون فراهم کردن حمایت‌های عاطفی و اجتماعی، می‌تواند به فرسودگی روانی زنان منجر شود. بنابراین حمایت از سلامت روان زنان بخشی جدایی‌ناپذیر از راهبرد حفظ تاب‌آوری خانواده و جامعه به شمار می‌رود.

وی خاطرنشان کرد: در جنگ‌ها و بحران‌های معاصر، خانواده یکی از مهم‌ترین عرصه‌های مقاومت است و زنان با تربیت روانی، خودتنظیمی هیجانی، حفظ امید و تقویت انسجام خانوادگی، از مرزهای روانی جامعه پاسداری می‌کنند. نقش آنان نه در نداشتن اضطراب، بلکه در مدیریت آن و تبدیل فضای خانواده به محیطی سرشار از امید، معنا و تاب‌آوری تجلی می‌یابد.

گزارش: مهتا صانعی