زن ایرانی در مدیریت خانه به وقت جنگ؛ از تولید معنا تا مدیریت بحران

به گزارش پایگاه خبری جهان‌بانو، در ادامه این نشست علمی، خانم دکتر ریحانه کارپرور و خانم دکتر عطیه کشتکاران، نیز به ارائه دیدگاه‌های تخصصی خود پرداختند.

در بخشی از این نشست، دکتر عطیه کشتکاران با موضوع «معنای زندگی و نقش‌آفرینی اجتماعی در شرایط جنگ» به تبیین نسبت جنگ و معنای زندگی پرداخت. وی با اشاره به تجربه شخصی خود از روزهای جنگ، اظهار داشت که جنگ می‌تواند برای بسیاری از افراد با احساس توقف زندگی، بحران معنا و سردرگمی همراه باشد؛ اما در عین حال فرصت‌هایی برای بازتعریف نقش‌ها و مسئولیت‌های فردی و اجتماعی نیز فراهم می‌کند.

وی با بیان اینکه معنای زندگی را می‌توان در سه ساحت هدف، ارزش و نقش و کارکرد مورد بررسی قرار داد، تأکید کرد که ایفای نقش مؤثر در یک مجموعه ارزشمند و هدفمند، یکی از مهم‌ترین عوامل معنابخشی به زندگی است. به اعتقاد این پژوهشگر، شرایط جنگی بیش از هر زمان دیگری فرصت ظهور نقش‌های جدید اجتماعی را فراهم می‌کند و زنان در این میان نقش برجسته‌ای در حفظ انسجام اجتماعی و تولید معنا ایفا می‌کنند.

دکتر کشتکاران با اشاره به حضور گسترده زنان در فعالیت‌های مردمی، موکب‌ها، امدادرسانی و پشتیبانی از نیروهای حاضر در میدان، این اقدامات را نمونه‌هایی از نقش‌آفرینی خلاقانه زنان در شرایط بحران دانست و افزود: زنان علاوه بر نقش‌های طبیعی خود در خانواده، توانسته‌اند در عرصه‌های اجتماعی نیز مسئولیت‌های جدیدی را بر عهده بگیرند. وی در پایان تصریح کرد که زنان در حوادثی مانند جنگ، نقشی اساسی در تبدیل تجربه‌های دشوار به سرمایه‌های فرهنگی و اجتماعی برای نسل‌های آینده دارند.

در ادامه نشست، دکتر ریحانه کارپرور با ارائه تحلیلی قرآنی با عنوان «تأثیر نظام اولویت‌بندی نقش‌های جنسیتی در مدیریت بحران» به بررسی نسبت میان مسئولیت‌های خانوادگی و اجتماعی در شرایط بحرانی پرداخت. وی با تأکید بر اینکه این مسئله تنها به زنان اختصاص ندارد و مردان را نیز در بر می‌گیرد، گفت: تشخیص صحیح اولویت میان نقش‌های جنسیتی و اجتماعی نیازمند رشد اخلاقی و درک درست از تکلیف است.

وی با استناد به آیات سوره احزاب، به‌ویژه آیه ۱۳، توضیح داد که قرآن کریم از افرادی یاد می‌کند که با بهانه قرار دادن ناامن بودن خانه و خانواده، از حضور در عرصه مسئولیت اجتماعی و دفاعی خودداری می‌کردند. به گفته وی، این آیات نشان می‌دهد که در شرایط بحران، گرایش به پناه بردن به خانه و نقش‌های طبیعی افزایش می‌یابد، اما صدق ایمان اقتضا می‌کند که انسان مسئولیت اصلی خود را تشخیص داده و در جایگاه مناسب ایفای نقش کند.

این پژوهشگر حوزه زنان و خانواده همچنین با اشاره به تغییر ماهیت جنگ‌ها در جهان معاصر و انتقال بسیاری از عرصه‌های درگیری به محیط‌های شهری، حضور زنان در میدان‌های اجتماعی را بخشی از الزامات مدیریت بحران دانست. وی خاطرنشان کرد که گاهی زنان و مردان برای انجام مسئولیتی بزرگ‌تر ناگزیرند شکل متعارف برخی نقش‌های جنسیتی را بازتعریف کنند؛ امری که به معنای کنار گذاشتن این نقش‌ها نیست، بلکه بیانگر تنظیم اولویت‌ها بر اساس تکلیف الهی و نیازهای جامعه است.

عطیه کشتکار و ریحانه کارپرور در مجموع بر این نکته تأکید کردند که زنان ایرانی در شرایط بحران و جنگ، تنها نقش پشتیبان یا ناظر را بر عهده ندارند، بلکه با حضور فعال در عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی، تربیتی و امدادی، به بازیگران مؤثر در مدیریت بحران و حفظ سرمایه اجتماعی جامعه تبدیل می‌شوند. آنان همچنین نقش زنان را در پیوند میان خانواده و جامعه، انتقال ارزش‌ها، حفظ روحیه عمومی و شکل‌دهی به روایت‌های ماندگار از مقاومت و ایستادگی، از مهم‌ترین ظرفیت‌های تمدن‌ساز جامعه اسلامی برشمردند.

گفتنی است مشروح سخنان دیگر ارائه‌دهندگان این نشست در گزارش‌های بعدی منتشر خواهد شد.

گزارش: مهتا صانعی