رباب؛ بانویی با دو طفل شهید در کربلا

حجت‌الاسلام حمید احمدی‌جلفایی با تشریح جایگاه، موقعیت و شخصیت حضرت رباب سلام‌الله‌علیها، به‌عنوان یکی از زنان شناخته‌شده و تأثیرگذار واقعه کربلا، اظهار کرد: رباب، دختر امرؤالقیس، از خانواده‌ای مسیحی در شام بود که در زمان خلیفه دوم اسلام آوردند.

وی افزود: مادر رباب، هند دختر ربیع بن مسعود بود. پس از مسلمان شدن این خانواده، امام حسین علیه‌السلام با رباب ازدواج کردند.

احمدی‌جلفایی با اشاره به آنچه از سخنان امام حسین علیه‌السلام در منابع تاریخی نقل شده است، گفت: از این سخنان به‌خوبی می‌توان دریافت که رباب برای امام حسین علیه‌السلام محرم اسرار و همراهی صمیمی بود و به همین دلیل در سفر کربلا نیز در کنار ایشان حضور داشت.

بر اساس آنچه در منابعی همچون «طبقات الکبری»، «نسب قریش»، «تاریخ دمشق»، «مقاتل الطالبیین»، «الأغانی» و «بحارالانوار» آمده است، امام حسین علیه‌السلام در وصف حضرت رباب و دخترشان حضرت سکینه سلام‌الله‌علیهما جملات و اشعاری بیان کرده‌اند که نشان‌دهنده محبت عمیق ایشان به این دو بزرگوار است. از جمله منسوب به آن حضرت است: «من دنیایی را دوست دارم که سکینه و رباب در آن باشند. من سکینه و رباب را دوست دارم و در راه محبت آنان از مال خود می‌گذرم و هیچ سرزنش‌کننده‌ای مرا در این مسیر بازنمی‌دارد.»

امامان(ع) از دختران و همسران خود با احترام یاد می‌کردند

این استاد حوزه با اشاره به پیام‌های نهفته در این رفتارها اظهار داشت: آنچه از این اشعار و نیز از شیوه رفتار پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله و دیگر امامان علیهم‌السلام برمی‌آید، این است که آنان از دختران و همسران خود به صراحت نام می‌بردند و حتی آنان را به زیبایی می‌ستودند. گاهی نیز القابی به کار می‌بردند که بیانگر زیبایی ظاهری یا فضایل اخلاقی آنان بود.

وی افزود: این رفتار، برخی نگاه‌های سنتی و افراطی را که بردن نام زنان یا تمجید از آنان را ناپسند می‌دانند، به چالش می‌کشد. همچنین دیدگاه‌هایی را که معتقدند نباید از زنان تعریف کرد، زیر سؤال می‌برد.

احمدی‌جلفایی ادامه داد: مطالعه دقیق سیره اهل‌بیت علیهم‌السلام نشان می‌دهد که چنین نگرش‌هایی با آموزه‌های اسلامی سازگار نیست و حتی در برخی موارد ریشه در فرهنگ جاهلی دارد. اهل‌بیت علیهم‌السلام از زنان شایسته تقدیر می‌کردند و این موضوع تنها به حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها محدود نبود. پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله از همسران خود نام می‌بردند و القاب آنان را در حضور اصحاب بیان می‌کردند و سایر ائمه نیز همین روش را در پیش داشتند.

وی خاطرنشان کرد: برای نمونه، امام موسی کاظم علیه‌السلام به همسر خود، مادر امام رضا علیه‌السلام، لقب «نجمه» داده بودند. چنین رفتارهایی هم نشانه محبت و هم بیانگر قدردانی از زنان شایسته است.

رباب(س)؛ بانویی خردمند، فاضل، شاعر و خطیب

این پژوهشگر تاریخ اسلام در ادامه به ویژگی‌های شخصیتی حضرت رباب سلام‌الله‌علیها پرداخت و گفت: گزارش‌های تاریخی، مادر حضرت علی‌اصغر علیه‌السلام را بانویی زیبارو، خردمند، بافضیلت، شاعر و خطیب معرفی کرده‌اند. دختر ایشان، حضرت سکینه سلام‌الله‌علیها نیز این ویژگی‌ها، به‌ویژه ادب و ذوق شاعری، را از پدر و مادر خود به ارث برده بود.

وی افزود: اشعاری از حضرت رباب سلام‌الله‌علیها در سوگ امام حسین علیه‌السلام برجای مانده است که ادیبان و شاعران در آثار خود به آن‌ها استناد کرده و فصاحت و بلاغتشان را ستوده‌اند.

پرمصیبت‌ترین بانوی کربلا

مؤلف کتاب «موسوعه حجاب و عفت» با اشاره به رابطه نزدیک امام حسین علیه‌السلام و حضرت رباب سلام‌الله‌علیها گفت: رباب در تمام لحظات و مصائب کربلا در کنار امام حضور داشت و شاید بتوان او را یکی از مصیبت‌دیده‌ترین مادران واقعه عاشورا دانست.

وی توضیح داد: بنابر نقل‌های معتبر، رباب شاهد شهادت دو فرزند خردسال خود بود. عبدالله رضیع، کودک شیرخواری که در دامان امام حسین علیه‌السلام هدف تیر قرار گرفت و به شهادت رسید، و علی‌اصغر علیه‌السلام که او نیز در شیرخوارگی به شهادت رسید.

سوگواری رباب(س) پس از عاشورا

احمدی‌جلفایی با تأکید بر شدت اندوه حضرت رباب سلام‌الله‌علیها اظهار داشت: در میان بازماندگان عاشورا، تنها درباره ایشان گزارش‌هایی از سوگواری ممتد تا حدود یک سال نقل شده است. برخی منابع، از جمله «الکامل فی التاریخ»، آورده‌اند که ایشان آن‌قدر در سوگ امام حسین علیه‌السلام گریست و عزاداری کرد که از شدت اندوه از دنیا رفت.

وی افزود: هرچند برخی منابع ضعیف، وفات رباب را پیش از عاشورا دانسته‌اند، اما این گزارش‌ها از اعتبار کافی برخوردار نیستند. همچنین در برخی نقل‌ها آمده است که پس از عاشورا خواستگارانی برای ازدواج با ایشان پیش‌قدم شدند، اما رباب نپذیرفت و گفت: «پس از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله، پدرشوهری برای خود برنمی‌گزینم.»

فرزندان حضرت رباب(س)

این پژوهشگر تاریخ اسلام درباره فرزندان حضرت رباب سلام‌الله‌علیها گفت: بر اساس پژوهش‌های انجام‌شده، سه فرزند ایشان، یعنی سکینه، عبدالله و علی‌اصغر علیهم‌السلام، در واقعه کربلا حضور داشتند. با این حال، در منابع تاریخی درباره هویت دقیق طفل شیرخوار امام حسین علیه‌السلام اختلاف‌نظرهایی وجود دارد.

وی توضیح داد: در بسیاری از منابع، از کودکی به نام عبدالله رضیع یاد شده و در برخی دیگر نام علی‌اصغر علیه‌السلام آمده است. ازاین‌رو برخی پژوهشگران معتقدند عبدالله و علی‌اصغر یک نفر بوده‌اند و «عبدالله» نام و «علی‌اصغر» لقب او بوده است. گروهی دیگر نیز این دو را دو شخصیت مستقل می‌دانند.

احمدی‌جلفایی افزود: بررسی منابع نشان می‌دهد که شباهت فراوانی میان گزارش‌های مربوط به شهادت عبدالله و علی‌اصغر وجود دارد؛ از جمله اینکه در هر دو روایت، حرمله عامل شهادت معرفی شده و امام حسین علیه‌السلام خون کودک را به سوی آسمان پاشیده‌اند. همین شباهت‌ها موجب شده است برخی محققان احتمال دهند که هر دو گزارش درباره یک نفر باشد.

با این حال، وی خاطرنشان کرد: در برخی منابع معتبر، از جمله «مطالب السؤول»، «مناقب ابن شهرآشوب» و «لباب الانساب»، از علی‌اصغر و عبدالله به‌عنوان دو شخصیت مستقل یاد شده است. ازاین‌رو نمی‌توان با قطعیت درباره این مسئله اظهار نظر کرد.

وی در پایان تأکید کرد: با توجه به مجموعه شواهد تاریخی، احتیاط آن است که هر دو شخصیت مورد احترام قرار گیرند؛ زیرا در برخی منابع کهن، نام هر دو در شمار فرزندان امام حسین علیه‌السلام آمده است. هرچند درباره اینکه مادر عبدالله نیز حضرت رباب سلام‌الله‌علیها بوده یا نه اختلاف وجود دارد، اما بیشتر منابع، رباب را مادر او معرفی کرده‌اند.

خبرگزاری برنا